Onlangs trof ik in de supermarkt een oude bekende, een mevrouw die ik al kende van 28 jaar geleden, toen ik stage in deze parochie liep. Zij was inmiddels verhuisd naar een andere stad, even bij haar zus op bezoek in Heerlen. Ons gesprek liep erg prettig en mevrouw wilde onder meer weten hoe het nu ‘ging’ in de parochie. ‘Doen jullie nog dopen?’ vroeg ze,’Waar ik nu woon doen ze dat niet meer, maar ze sturen de mensen naar een parochie bij ons in de buurt’. Ik vertelde haar dat er in de Annakerk nog wel degelijk wordt gedoopt, meestal op zondag na de mis rond een uur. Pastoor dient het doopsel toe en de diaken, ik zelf in dit geval, heeft een rol in de voorbereiding. Hier in Heerlen-Zuid zijn vijf parochies: Pancratius, Welten, Molenberg, St Jozef van de Heerlerbaan en Moeder-Anna, die gezamenlijk elke maand een doopvoorbereidingsavond onder mijn leiding organiseren in de pastorie van Welten. Tijdens deze avond buigen wij ons gezamenlijk over vragen die bij elke doop gesteld worden, zoals hoe gaat die doop van ons kindje, wat betekent de doop eigenlijk, waarom willen wij ouders onze pasgeborene laten dopen en hoe gaat het met de godsdienstige opvoeding na de doop. Na dit gesprek nemen de ouders, voor zover zij dat nog niet gedaan hebben, contact op met de priester of diaken die hun kindje gaat dopen.
U hoort het: de gang van zaken rond het doopsel nu verschilt nogal van die van vroeger toen u of uw kind gedoopt werd. Dat komt niet alleen door het kleinere aantal dopelingen, het veel kleinere aantal kinderen dat vlak na de geboorte sterft, maar vooral door de veranderingen in de maatschappij en in de kerk. De gelovigen, zeg maar de gedoopte mensen, zijn veel zelfstandiger geworden in hun manier van geloven. Katholiek zijn is niet meer primair lid zijn van het katholieke volksdeel van Nederland, naar school gaan op katholieke scholen, lid zijn van katholieke verenigingen maar christen zijn in de katholieke variant. Voorop staat het aanhangen, om het maar eens plechtig te zeggen, van de Christus. Wij geloven in Jezus Christus als God die voor ons mens geworden is, die ons juist in en door zijn mens-zijn heeft laten zien wie God is en wie Hij voor ons wil zijn: de Weg, de Waarheid en het Leven.

Dat weten en dat voelen is ons geleerd, overgeleverd, door onze ouders, leraren bedienaren van de kerk al eeuwen lang, van generatie op generatie. Dat overleveringsproces begon op Pinksteren, toen de leerlingen van Jezus hun angst overwonnen en naar buiten traden om Jezus te verkondigen. Sommigen van hun toehoorders werden door hun gloedvolle verhalen gegrepen en besloten ook Jezus te gaan volgen, het begin van de Kerk.

Maar lid worden van die groep mensen ging niet vanzelf, je moest er wat voor doen en nog lastiger, het een en ander voor laten. Je kreeg twee mensen toegewezen, die al lid waren van De Weg, zoals de Kerk in haar begintijd genoemd werd, die je hielpen en jouw geschiktheid konden beoordelen en na een jaar proeftijd meebeslisten over toelating tot die groep gelovigen. Je diende ook theoretisch geschoold te worden over de wijze waarop Jezus zijn leven leidde als Dienstknecht van God en de mensen. Dat gebeurde met name tijdens de zondagen in de vasten voorafgaand aan een Paasnacht waarin de catechumenen gedoopt werden in een avond- en nachtvullende plechtigheid met gebeden, gezangen en Bijbellezingen.
Toen de kerk eenmaal gevestigd was en de meerderheid van de bevolking gedoopt was werd de praktijk van de volwassenendoop geleidelijk vervangen door de kinderdoop. Interessant is dat in vele de grote steden van ons land en elders in Europa, de doopvoorbereiding en de doop zelf weer gehouden wordt voor volwassenen. Steeds meer mensen groeien op in een ongelovig of in elk geval buitenkerkelijk milieu. Op latere leeftijd kiezen zij dan bewust voor het volgen van de Christus. Kort gezegd maken de catechumenen een zelfde soort ontdekkingsreis naar het geloof toe als de mensen vroeger. Zij, vaak al bewust en gevoelig geraakt voor het Mysterie van de Onzichtbare, leren en ervaren dat deze dezelfde is als degene die Jezus en zijn volgelingen met Vader aanspraken. Na afloop van deze mystagogie, dit binnenleiden in het Mysterie van de Liefde, worden de volwassenen gedoopt in een grootse viering in de Paasnacht.

Hoe het ook zij, kinderdoop of volwassenendoop, beide gebeurtenissen markeren een nieuw begin. Ze geven aan dat ouders van het kind of de volwassene zelf kiezen voor een bepaalde manier van leven, namelijk voor het begaan van de weg van de Heer. De doop is dan een openbare bevestiging van die keuze, een soort proclamatie.

De lezingen van vandaag beschrijven elk een proclamatie. In de eerste lezing spreekt Jesaja over de Lijdende Dienstknecht: de man die handelend vanuit Gods Geest, zijn stem niet verheft maar in waarheid de gerechtigheid zal laten stralen. Wij christenen zien daar al een beschrijving van het handelen van Jezus in, een aspect van zijn gedrag dat wij willen navolgen.
De evangelielezing vertelt ons dat Jezus wordt gedoopt met Geest en met vuur, maar ook dat de hemel openging en dat de heilige Geest in de gedaante van een duif over Jezus neerdaalt. Mooie woorden, prachtige beelden, die de eeuwen door schilders en schrijvers hebben geïnspireerd, maar die toch vooral tot taak lijken te hebben uit te laten komen dat Jezus Gods Zoon is, door God zelf uitgekozen, zelfs door Hem bemind. Deze proclamatie heeft voor ons duidelijk als boodschap: Als God zelf Jezus zijn welbeminde noemt, dan is onze keuze ook niet moeilijk meer: ‘Heer, tot wie zouden wij anders gaan’ zeggen zijn leerlingen en wij nu ook nog zeggen hen dat na. Zo gezien, medegelovigen, lijken deze lezingen over de Doop van de Heer te gaan. Dat doen ze ook, natuurlijk, in eerste instantie. Maar daarachter in een soort diepere laag zit het besef van de evangelist, dat het verhaal van Jezus’ doop ook over onze doop gaat. Dat onze keuze Hem te volgen, eens door onze ouders gedaan en later door ons bevestigd, dat die keuze zijn fundament en bekrachtiging vindt in de woorden gesproken vanuit de hemel.’Dit is mijn Zoon, de welbeminde’ Dat geeft ons ook de moed door te gaan op onze weg, net als zo velen voor ons, samen met de mensen naast ons

Diaken H. Renckens