Wat gaat er in ons, mensen om? Onze psyche is als een vijver. Wat er op de bodem ligt, zijn we ons niet bewust. Soms komt iets zomaar aan de oppervlakte. Jaloezie, pijn, vooringenomenheid, woede, angst, gekrenkte trots. Moeder roept tegen haar zoontje als het zit te klieren: ‘Ik zou je wel kunnen vermoorden!’ Dat heeft ze niet bedacht, het komt vanzelf in haar op. En toch houdt ze zielsveel van hem. In het evangelie vandaag een tafereel waar iets griezeligs gebeurt. Als gelovige Jood gaat Jezus op sabbat naar de synagoge. Na de lezing van de Bijbel (Wet en Profeten) geeft hij uitleg. De mensen in de synagoge zijn verbaasd. Hij onderricht met gezag, heel anders dan de schriftgeleerden. Onverwachts begint een man onbeschoft te schreeuwen. Wie is dat? Markus noemt hem ‘een man in de macht van een onreine geest’. Bedoeld is niet dat de man zich bewust bezig houdt met troebele gedachten; ook niet dat hij een gemenerik is. Het is een manier om te zeggen: de man is ‘bezeten’. Een onreine geest, gekomen niemand weet waarvan-daan, heeft hem in de greep en dwingt hem dingen te zeggen waar hij uit zichzelf niet toe komen zou. Hij is zichzelf niet. Iets in hem doet hem schreeuwen, een macht, een geest. Hij is ermee behept. Kunnen we daar inkomen? Psychologisch gezien, is dat goed voorstelbaar. Stel je voor dat je vast van plan bent rustig te blijven in een gesprek. Maar opeens zegt de ander iets dat je intens kwaad maakt. Je houdt het niet meer en vaart tegen hem uit. De macht van de woede heeft je in de greep. Soms komt het doordat iemand psychisch ziek is. Iemand wil geen moord plegen maar er komt een dwangbeeld in hem op, een macht die hem in de greep heeft en hem een moord doet begaan. Volgens sommigen is dat ook gebeurd in het drama in de crèche van Dendermonde. 

Evangelieverhalen over bezetenen doen vreemd aan maar als je er vanuit deze ervaringen naar kijkt, krijg je er meer begrip voor. Ik kijk opnieuw naar het evangelie en vraag me af: Wat is dat voor een geest in de bezetene? Dat blijkt uit wat hij schreeuwt. 
‘Jezus van Nazaret, wat heb je met ons te maken?’: wat moet je hier? De onreine geest keert zich fel tegen Jezus, is zijn tegenstander.
‘Je bent gekomen om ons in het verderf te storten’: Je wilt ons monddaad maken. Dat klopt, want Jezus komt om de macht van de onreine geesten te breken en mensen innerlijk vrij te maken. Dat doet hij hier ook.
‘Ik weet wie je bent: de heilige van God’: Ik ken jou, ik weet wie je bent. Zegt de bezetene dit, dan slaat het nergens op. Die weet helemaal niets. Het is de boze geest die dit in hem roept. Het evangelie vertelt vaker dat onreine geesten vanaf het begin weten wie Jezus is. ‘Jezus dreef tal van geesten uit, maar Hij liet niet toe dat de boze geesten spraken, omdat zij Hem kenden’ (Mc 1,34; 5,7). 
Hoe moet ik dit verstaan? Na de doop in de Jordaan, zo vertelt Markus, komt de Geest van JHWH over Jezus (Mc 1,10). De man van Nazaret wordt geleid door de Geest (Mc 1,12). Hij is inderdaad de Heilige van God. In onreine geesten ontmoet hij gevaar-lijke tegenkrachten. Hiermee wordt hij geconfronteerd. Het verhaal in de synagoge is de confrontatie tussen de Geest van JHWH en de geest die mensen kwaad doet.

Wat betekent dit voor ons? Het gaat niet om de reactie van onreine geesten in gestoorde mensen die hardop zeggen wat bij anderen diep weggestopt blijft. Het zou onze confrontatie met Jezus kunnen zijn. Tevoren heeft hij gezegd: Een betere toekomst van Godswege ligt binnen handbereik: ‘genaderd is het Koninkrijk van God’ (NaB). ‘Keer je om en heb vertrouwen in het Goede Nieuws’ (Mc 1,15). Verander van gezindheid, niet een beetje maar ingrijpend, tot in het diepst van je wezen door je naar mij te richten. Ik denk dat velen dat misschien wel willen en tegelijk niet willen. Er zijn telkens tegen-krachten in mensen. Als je het zó ziet, roept de bezetene iets wat in het hart van velen kan omgaan. De kwaadaardige zinnetjes van de onreine geest onthullen de mens zoals hij zichzelf niet kent en minstens voorlopig niet wíl kennen: Jezus, U wilt mij veranderen en … dat wil ik en … ik wil er niet aan. Het zouden zinnetjes in ons kunnen zijn.

P. Stevens